jump to navigation

IDIOT-PROOF Temmuz 10, 2008

Posted by splitmerge in Konu Dışı.
Tags:
trackback
Berker Güngör

Idiot-proof tanımı İngilizcedir ve bence endüstriyel tasarımın temelini oluşturması gereken bir kavramdır. Ne var ki maalesef endüstriyel mühendisliğin gücü de sınırsız değildir.

Endüstri devrimi denilen sürecin başlangıcından bu yana yaklaşık 200 yıllık bir zaman geçti. Bu sürecin önemi şudur, teknoloji o noktadan itibaren birkaç sıra dışı hobi arayan zengin soylunun oyuncağı olmaktan çıkmış, kademe kademe sıradan insanların hayatına girmeye başlamıştır. Yirminci yüzyılın başı bu konuda tam bir dönüm noktasıdır. Çünkü bir önceki yüzyılda sadece devletlerin ya da çok büyük girişimcilerin fiyatını ödeyebildiği hantal makineler yerlerini daha ucuz ve daha küçük tasarımlara bırakmaya başlamıştır. Evlere çekilen elektrik ve telefon hatları, galerileri dolduran her türden motorlu taşıt, vitrinleri ve ev hanımlarının hayallerini süsleyen çeşitli ev gereçleri, endüstriyel devrimin sonunda halkın elinin altına inmesinin bir simgesi olarak görülebilir.

Ne var ki bir bıçak ya da nakış kasnağından çok daha karmaşık olan makinelerin bu kadar yayılması pek de hoş olmayan sonuçları da beraberinde getirmiştir. Sadece elektrikli ev aletlerinin sebep olduğu kazalarda ölenlerin ve yaralananların sayısı bile hiç de küçümsenecek gibi değildir. Öyle ki yıllar içinde endüstriyel standartların konması gerekmiştir. Eski Roma dan beri hukukun bir parçası olan tüketici hakları bile en baştan elden geçirilmek zorunda kalmıştır. Bugün satın aldığınız her ürünün üzerinde bir ton uyarı etiketi olmasının sebebi de budur. Amerikada bir mağazadan aldığınız yastığın üzerindeki uyarılarla dolu etiketi kesip atmanın federal suç olduğunu biliyor muydunuz?

Tüm bunların tek sebebi vardır, o da piyasaya sunulan teknolojilerin, parası olan herkes tarafından rahatlıkla alınabilmesidir. Kimse size bir mikro dalga fırının çalışma prensibini ya da nasıl kullanılması gerektiğini bilip bilmediğinizi sormaz. Sonuç olarak ev hayvanını kurutmaya çalışırken öldüren, mısır patlatmaya çalışırken evini yakan kullanıcılarla dolu bir şehir efsaneleri alt kültürü edinirsiniz. Üstelik bunlar sadece Amerikaya has işler de değildir, dünyanın en medeni, en ileri geçinen ülkelerinde bile halkın büyük kısmı için teknoloji gerçekte en azkara büyü kadar gizemlidir. Nasıl ki evde kalmış kızlar koca bulmak ümidiyle kurumuş ağaç dallarına çaput bağlarken bir an için bile olsun durup da böyle bir saçmalığın nasıl gerçekleşebileceğine kafa yormazlarsa, çoğu insan da teknolojiyi aynı biçimde kullanır.

İşte bu yüzden teknoloji idiot-proof yani Türkçe mealiyle ahmak geçirmez olmak zorundadır. Ne yaparsanız yapın içine canlı kedi almayı reddedecek mikro dalga fırınlar ya da benzini bitmek üzereyken en yakın benzinciye yönelen otomobiller gibi! Teknolojiden zerre anlamayan, daha da kötüsü Parasını verdik ya, daha ne yapacağız? mantığı içinde kesinlikle kafa yormayı reddeden büyük bir kitleyi kendinden korumak için bu şarttır.

Şarttır şart olmasına da, peki mümkün müdür? Belki bir dereceye kadar mümkün olabilir. Gelecek yıllarda nano-teknoloji, gelişmiş yapay zek, çok gelişmiş özel materyaller sayesinde teknolojik herhangi bir ürünü maksadı dışında kullanılmayı zorlaştıracak ya da aşırı zorlandığında kolayca dağılmayacak biçimde tasarlamak mümkün olabilir.

Ama bu küçük bir sorun var ki, teknolojinin asla kesinlikle idiot-proof olmasına izin vermeyecektir. İnsanoğlunun vurdumduymazlığı, cehaleti ve tüm diğer kapatmayı asla düşünmediği eksiklikleri, ona hep yeni ve en akla gelmedik felaketlere imza atma imknı sağlayacaktır. İşin acı tarafı, yapılan araştırmalar gösteriyor ki, gelişen teknolojinin verdiği rahatlık insanların beyinlerini gün geçtikçe daha az kullanmasına ve haliyle gittikçe daha da aptallaşmasına sebep olmaktadır! Yani bir gün, bir yerlerde, birilerinin bir ekmeğin infilak etmesine sebep olduğunu duyarsanız, hiç şaşırmayın! Ne de olsa geçmişte çöplüklerin bile infilak ettiğine şahit olduk, öyle değil mi?

Yorumlar»

No comments yet — be the first.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: